Bazı meslektaşlarımın kendi sayfa ve sitelerinde yazdığı yazılara düzeltme olması için yıllarca çalışıp araştırdığımız, İstanbul kitabında 100 sayfa ayırdığımız Hagia Sophia ile ilgili birkaç ilginç bilgi de ben ekleyeyim istedim. İsteyen tüm meslektaşlarıma arşiv ve kaynak bilgisi iletmekten de mutluluk duyarım.
Yeni yılda Ayasofya ile son buluntu ve bilgileri bir seminer, eğitim gezisi ya da basitçe online canlı bir sunumda paylaşmayı düşünüyorum. Tarih bilgisi için iletişim kanallarını kullanabilirsiniz.
Kısaca: Ayasofya, Hristiyan üçlemesinin ikinci unsuru oğulun (İsa) bir vasfı olarak, mistik bir güç olan Sofia (ilâhi hikmet) adına kurulmuştur. Yanındaki patrikhane kilisesi Hagia Eirene (Aya İrini) ile birlikte ikisine ‘’Megale Ekklesia’’ (Büyük Kilise) denilir.
İlk bazilika yapısı IV. yüzyılda inşa edildiğinde burada daha önce Artemis’e adanan bir tapınak olduğu ve yapının bunun üzerine bina edildiği eski yazılarda rivayet edilse de yazılı bir kaynak veya delil bulunamamıştır. Buna rağmen bu durumun doğruluğu bizi şaşırtmaz zira bütün büyük kutsal yapılar yıllar boyu hep aynı noktalara inşa edilmişlerdir Önce kutsal sayılan mekân, tapınak olmuş sonra havra, kilise ve cami olarak devam etmiştir.
Sütunlar: Ayasofya’da Mısır’da Heliopolis’ten sekiz büyük kırmızı porfir sütun, Batı Anadolu’da Ephesus Artemis Mabedinden, Kyzikos (Kapudağ yarımadası) ve Suriye’de Ba‘lebek’ten sütunlar getirtilmiştir.
Mozaikler: İçindeki mozaiklerin, fresklerin bir kısmı 18. yüzyıla kadar görünür durumdayken bu tarihlerden sonra sıva ile kapatılmıştır. Fatih Ayasofya’yı alınca namaz kılarken görünebilecek olan bir kısım tasvirleri beyaz sıva ile kapattırsa da diğerlerine dokunmamıştır. Fatih sadece içerisinde bulunan tanrı heykelleri ve Allah’a cc ortak koşan ikonaları dışarıya çıkartmıştır. Bu durumu tüm Osmanlı kaynaklarında hatta Ayasofya temalı minyatürlerde görmek mümkündür. İsteyenlerle DM üzerinden seve seve kaynak paylaşılır. Özellikle kubbede bulunan 4 büyük melek Fosatilerin 19. yüzyıldaki onarımına kadar açık kalmıştır.
İlginç bilgiler isteyenler için ise:
Ayasofya’nın altında dehlizler ve su yolları hatta Hipodroma, Eski Bizans sarayına açılan geçitler mevcuttur. Özellikle Roma dönemi kayıtlarında Justinianus’un zamanında halka görünmeden istediği her yerde ortaya çıkması ile halkını etkilemesi anlatılır bunun sebebi sarayından Ayasofya ve Hipodroma giden tüneller olmasıdır. Bu tünellerin detaylı bilgi ve planları için Sn Göksel Gülensoy 1994’den beri çalışıyor.
I.Kilisenin yıkılmasında payı olan İmparatoriçe Eudoksia’nin heykelinin konduğu mermer sütun kaidesi halen Ayasofya bahçesinde olup üzerinde kazılı Eudoksia yazısını açıkça okumak mümkündür.
II. Kiliseyi yıkacak Nika Ayaklanmasını ve katliamı körükleyen İmparatoriçe Theodora’ ayı oynatıcısı bir adamın kızı olup kendisi de hipodromda gösterilerde dansözlük yapardı.
Bunun dışında merak edenler için bilinen tarih ve buluntular dışında son dönemlerde aydınlatılan bazı güncel bilgi ve seminerde paylaşacağımız konu başlıklarını iletmek isterim.
- Cami girişinde yer alan şadırvan ve sebilhanenin üstünde yer alan güneş saati
- İlk nartex de yerde yer alan mezarların hikayeleri,
- MÖ II.yüzyıla ait olup Tarsus da bir tapınaktan getirilen dünyanın en eski kapısının hikayesi.
- Yapıyı koruması için yapılmış Pagan Sembolleri, Hristiyan Tılsımları ve İslami Vefkler.
- Konstantin-Süleyman Tapınağı-Hristiyanlık ve Fatih Sultan Mehmed Han ile devam eden sembol ve mesajlar.
- Nasreddin Hoca ve Ayasofya ilişkisi
- Porfir Sütunlar ile El figürünün gerçek hikayesi
- Müsenna Kapı Tokmakları, Maksureler
- Kubbe ve Hızır Makamı
- Fosatti Kardeşler ve Meleklerin Hikayesi
- 1949 yılına kadar çürümeye terk edilmiş olan dev hatların öyküsü
- Omphalion
- Fatih nerede namaz kılardı?
- Globus Mundi ve Hz İsa
- Viking yazısı, Viking Gemisi ve Papaz Tasviri
- Miklagard ve Varanglar
- Latin İstilasından kalan ve bugünkü araştırma krokileriyle benzeyen dehlizlerin haritası çizimi.
- Leonardo da Vinci’nin Mona Lisa eseri ile Ayasofya’da ki Deisis Mozaiğinin sakladıkları ortak sır
- Dandalos’ un Mezarında ki iskelet ile ilgili araştırma yapan Üniversite tarafından yayınlanan son bulgular.
- Türbeler, Ayasofya’da saklı büyük bir aşk hikayesi
Rehber 